Dlaczego w Święta Bożego Narodzenia wręczamy sobie prezenty? Tradycja prezentów pod choinką i jej świąteczne znaczenie

Autor: Ola Aktualizacja: 23 października 2025 Czas czytania: 9 min

Dajemy sobie prezenty na święta nie bez powodu. Tradycja dawania prezentów na Boże Narodzenie ma długą historię, sięgającą nawet starożytności. Towarzyszy jej wiele pięknych zwyczajów, wierzeń i regionalnych różnic, które przez wieki kształtowały nasz sposób obchodzenia tych wyjątkowych dni. W artykule przybliżymy, skąd wzięła się tradycja dawania prezentów, kto przynosi je w różnych częściach Polski, dlaczego kładziemy je pod choinką, a także jakie znaczenie mają świąteczne prezenty w kontekście religijnym, społecznym i kulturowym. To tekst, który nie tylko poszerzy Twoją wiedzę, ale również pozwoli Ci docenić symbolikę gestu obdarowywania bliskich w okresie Świąt Bożego Narodzenia.

Skąd wzięła się tradycja wręczania prezentów na Święta Bożego Narodzenia?

Tradycja obdarowywania się prezentami w czasie Bożego Narodzenia nie powstała z dnia na dzień. Jej korzenie sięgają czasów starożytnych, a dokładniej – przełomu III i IV wieku. Wtedy właśnie, w dzisiejszej Turcji, żył biskup Mikołaj z Miry – postać historyczna, która dała początek postaci Świętego Mikołaja, znanego dziś niemal na całym świecie. Według legend, wręczał prezenty biednym dziewczętom, układając trzy sakiewki ze złotem w ich suszących się przy kominku trzewikach. Ta historia stała się fundamentem dla późniejszej tradycji wkładania prezentów do butów, która w niektórych krajach funkcjonuje do dziś.

Warto podkreślić, że tradycja dawania prezentów nie miała wyłącznie charakteru religijnego. Już w czasach rzymskich istniał zwyczaj obdarowywania się podczas przesilenia zimowego – święta Saturnalia. To pokazuje, jak stare jest pragnienie dzielenia się dobrem w okresie zimowym. W chrześcijaństwie gest ten zyskał głębsze, duchowe znaczenie. Stąd też wzięła się tradycja wręczania prezentów jako aktu miłości, pamięci i dobroci wobec bliskich.

Z czasem, na przełomie wieków, zwyczaj ten rozwijał się i ewoluował. Od XIII wieku zaczęto mówić o tym, że święty Mikołaj przynosi prezenty 6 grudnia. W kolejnych stuleciach pojawiła się także tradycja obdarowywania się w Wigilię, czyli 24 grudnia, co dziś jest najczęściej praktykowane w Polsce. Wzięła się tradycja wkładania prezentów pod drzewko, czyli choinkę, co miało również swoją symbolikę.

Dlaczego dajemy prezenty na Święta i co one symbolizują?

Dawanie i otrzymywanie prezentów na święta ma głęboki sens. Nie chodzi jedynie o materialny gest, lecz o wyrażenie uczuć, wdzięczności i pamięci. Świąteczne prezenty mają przypominać o darach, jakie otrzymaliśmy od Boga, o miłości, jaką dzielimy się z bliskimi, oraz o tym, że Boże Narodzenie to czas wspólnoty i empatii. Obdarowywać to znaczy pokazywać, że druga osoba jest dla nas ważna.

Zwyczaj obdarowywania prezentami wyraża także symboliczny powrót do pierwszych darów złożonych Jezusowi podczas wizyty w Betlejem. Trzej królowie jezusowi podarowali miry, kadzidło i złoto – dary niezwykle znaczące i symboliczne. Dziś, choć upominek przybrał formę bardziej codzienną, intencja pozostała ta sama – pokazać serce i radość płynącą z dzielenia się.

Współczesna psychologia również pokazuje, że akt dawania prezentów zaspokaja nasze potrzeby emocjonalne. Czujemy się potrzebni, docenieni i szczęśliwi, gdy możemy obdarowywać bliskich. Dlatego właśnie tradycja prezentów pod choinką cieszy się tak wielką popularnością – daje nie tylko radość materialną, ale i emocjonalną.

Trzej Królowie i dary dla Jezusa – czy stąd właśnie wzięła się tradycja?

Trzej królowie, znani również jako mędrcy ze Wschodu, pojawiają się w biblijnej opowieści o narodzinach Jezusa. Złożyli trzej królowie jezusowi dary: miry, kadzidła i złota. To wydarzenie miało miejsce podczas ich wizyty w Betlejem i symbolizuje uznanie królewskiej i boskiej natury Jezusa. Wielu badaczy uważa, że to jedno z głównych źródeł, z których wzięła się tradycja dawania prezentów na Boże Narodzenie.

Co ciekawe, w tradycji katolickiej dzień 6 stycznia, czyli święto Objawienia Pańskiego, stał się symbolem tych wydarzeń. W niektórych krajach właśnie wtedy wręcza się prezenty, na pamiątkę tego wydarzenia. To kolejny dowód na to, jak zwyczaj dawania prezentów ma głęboko zakorzenione religijne znaczenie.

Dary królów nie były przypadkowe – każdy z nich miał swoją symbolikę. Złoto oznaczało królewską godność, kadzidło boskość, a miry – cierpienie i śmierć. Obecnie, nasze podarunki mają mniej mistyczne znaczenie, ale nadal pełnią funkcję symboliczną – są wyrazem troski, miłości i wdzięczności.

Kto przynosi prezenty? Święty Mikołaj, Aniołek, Gwiazdor czy Dziadek Mróz?

W zależności od regionu, różne postacie przynoszą prezenty dzieciom i dorosłym. W Małopolsce i na Śląsku Cieszyńskim dominującą postacią jest Aniołek, który zostawia prezenty pod choinką bezszelestnie, często w czasie, gdy cała rodzina wpatruje się w pierwszą gwiazdkę. Na Pomorzu Zachodnim popularnością cieszy się Gwiazdor, a w dawnych tradycjach wschodnich regionów obecny był Dziadek Mróz.

Najbardziej rozpoznawalną postacią w całej Polsce pozostaje jednak święty Mikołaj, który wręcza prezenty 6 grudnia. Jest to biskup, znany z dobroczynności, który przynosi prezenty dzieciom grzecznym, a czasem – również rózgę dla tych mniej posłusznych. Czasami jednak pojawia się nie tylko 6 grudnia, ale również w Wigilię, by obdarowywać dzieci po kolacji.

Zależności od regionu wpływają więc na to, kto konkretnie przynosi prezenty i kiedy się to dzieje. Te różnice kulturowe pokazują bogactwo i różnorodność zwyczaju obdarowywania prezentami w Polsce.

Kiedy wręcza się prezenty – 6 grudnia, w Wigilię czy 6 stycznia?

W Polsce istnieje kilka terminów, kiedy wręcza się prezenty. Najwcześniejszym z nich jest oczywiście 6 grudnia, kiedy to święty Mikołaj przynosi prezenty 6 grudnia. Tego dnia dzieci znajdują upominek w bucie, skarpecie lub pod poduszką. Zwyczaj ten wzięła się tradycja wkładania prezentów do butów, który swoje korzenie ma jeszcze w IV wieku, gdy wspomniany już biskup Mikołaj dzielił się bogactwem z potrzebującymi.

Drugim, bardziej popularnym terminem jest wieczór wigilijny – 24 grudnia. Wtedy to po kolacji, dajemy sobie prezenty, które czekają pod choinką. Zwyczaj dawania prezentów w Wigilię znany jest od XIII wieku i nawiązuje do darów, jakie trzej królowie jezusowi podczas wizyty w Betlejem przynieśli do stajenki. To właśnie tradycja prezentów pod choinką ma dziś największe znaczenie kulturowe i rodzinne.

W niektórych regionach, np. w Hiszpanii, prezenty wręcza się dopiero 6 stycznia, w Święto Trzech Króli. Również w Polsce w niektórych regionach, szczególnie w domach, gdzie pielęgnuje się katolickie tradycje, daje się upominek symboliczny tego dnia, by uczcić trzech króli i ich dary.

Dlaczego prezenty zostawia się pod choinką?

Nieodzownym symbolem Świąt Bożego Narodzenia jest choinka – przystrojone drzewko, które świeci w salonach niemal każdego domu. Zgodnie z tradycją, prezenty pod choinką zostawia postać, która przynosi prezenty: święty Mikołaj, Aniołek czy Gwiazdor. Ale dlaczego właśnie tam? Wzięła się tradycja wkładania prezentów pod choinkę z niemieckiego zwyczaju, który w XIX wieku rozprzestrzenił się po całej Europie.

Choinka symbolizuje życie, wieczność i odrodzenie. Kładzenie świątecznych prezentów pod jej gałęziami miało być formą błogosławieństwa dla domu. W chrześcijaństwie to drzewko stało się symbolem bożonarodzeniowego cudu, a prezenty – jego dopełnieniem. Dziś, nawet w rodzinach świeckich, prezenty pod choinką pozostają najważniejszym momentem wigilijnego wieczoru.

Zarówno dzieci, jak i dorośli czekają z niecierpliwością na ten moment. Obdarowywanie bliskich pod choinką to kulminacja świąt, łącząca pokolenia, przywracająca wspomnienia z dzieciństwa i wzmacniająca więzi. Dlatego zwyczaj obdarowywania właśnie pod choinką zyskał tak silne znaczenie emocjonalne.

Jakie znaczenie mają prezenty świąteczne w różnych regionach Polski?

Polska to kraj bogaty w tradycje lokalne, a tradycja obdarowywania prezentami przybiera różne formy w zależności od regionu. Na południu Polski – w Małopolsce i na Śląsku Cieszyńskim – prezenty przynosi Aniołek, często dyskretnie i bezpośrednio pod choinkę, co jest wyjątkowo urocze i pełne tajemnicy. Na Pomorzu Zachodnim za prezenty świąteczne odpowiada Gwiazdor – postać nieco surowsza, ubrana w futro i czasem z rózgą w ręku.

Wschodnie krańce kraju, z kolei, do dziś pamiętają o Dziadku Mrozie, którego wizerunek przywędrował ze wschodniej Europy w XX wieku. Choć obecnie ustępuje miejsca świętemu Mikołajowi, to jednak w starszych pokoleniach przetrwała pamięć o jego obecności w okresie Świąt Bożego Narodzenia.

Co ciekawe, w wielu domach prezenty wręcza się osobiście przez starszych członków rodziny przebranych za Mikołaja, co buduje dodatkowe napięcie i atmosferę magii. Zależności od regionu wpływają na czas, sposób i bohatera, który daje prezenty. Jednak wspólnym mianownikiem pozostaje radość z obdarowywania i bycia obdarowanym.

Tradycja wkładania prezentów do butów – kiedy się pojawiła i co symbolizuje?

Tradycja wkładania prezentów do butów jest jedną z najstarszych form wręczania upominków w Europie. Jej początek sięga przełomu III i IV wieku, kiedy to święty Mikołaj jako biskup Miry wkładał trzy sakiewki ze złotem do suszących się przy kominku trzewików ubogich dziewcząt. Z czasem, wzięła się tradycja wkładania prezentów do butów, która obecnie występuje głównie w dniu 6 grudnia.

Współczesna wersja tego zwyczaju obejmuje skarpet zawieszanych przy kominku lub ustawionych przy łóżku butów, do których wręcza się prezenty. Zwykle są to drobne podarunki, słodycze, zabawki – małe radości dla najmłodszych. Dziś, choć dominuje prezent pod choinką, ten zwyczaj nadal cieszy się popularnością, szczególnie w rodzinach z dziećmi.

Ma on wyjątkowy charakter – wprowadza dzieci w atmosferę Świąt Bożego Narodzenia, uczy je oczekiwania i tworzy emocjonalne wspomnienia. To właśnie w takich drobnych rytuałach tradycja cieszy, pokazując, jak głęboko zakorzenione są nasze zwyczaje.

Dlaczego obdarowywanie bliskich cieszy nas tak bardzo?

Obdarowywania prezentami to nie tylko gest materialny, ale przede wszystkim emocjonalny. Psychologowie mówią, że obdarowywać innych daje nam ogromną satysfakcję – większą nawet niż otrzymywanie. Dzieje się tak, ponieważ poprzez wręczanie prezentów okazujemy miłość, akceptację, zainteresowanie i szacunek. Dzielimy się sobą.

W okresie Świąt Bożego Narodzenia nasza wrażliwość rośnie, chcemy być bliżej ludzi, których kochamy. Dlatego właśnie dajemy prezenty na święta – by pokazać, że pamiętamy, troszczymy się i zależy nam. To również wyraz empatii wobec najbardziej potrzebujących, do których trafiają specjalne paczki, zbiórki i świąteczne akcje charytatywne.

Prezenty na Boże Narodzenie to zatem coś więcej niż tylko rzeczy – to sposób na budowanie więzi, pielęgnowanie relacji i wzmacnianie wspólnoty rodzinnej i społecznej. Zwyczaj obdarowywania prezentami w tym kontekście pełni ważną rolę emocjonalną i społeczną, której nie da się przecenić.

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

• Tradycja dawania prezentów na Boże Narodzenie ma swoje korzenie już w IV wieku.
• Święty Mikołaj przynosi prezenty 6 grudnia, a w Wigilię zostawiamy je pod choinką.
• W różnych regionach Polski prezenty przynosi m.in. Aniołek, Gwiazdor, Dziadek Mróz.
• Dary trzech króli jezusowi zainspirowały chrześcijańską tradycję obdarowywania.
• Zwyczaj dawania prezentów to nie tylko tradycja, ale też wyraz emocjonalnej więzi.
• W wielu domach praktykuje się również wręczanie prezentów w formie drobnych upominków do butów.
• Boże Narodzenie to czas dzielenia się, wzajemnego wsparcia i okazywania miłości poprzez prezenty świąteczne.

Dowiedz się więcej

Na czym polega magiczny kubek? Odkryj magię na Twoim stole!

Czy zwykły kubek może zaskakiwać? Czy podczas porannej kawy można poczuć odrobinę magii? Okazuje się, że…

Czytaj więcej

Co kobiety dostawały na Dzień Kobiet w PRL-u? – goździk, rajstopy i kolejka po czekoladki

Dzień Kobiet w czasach PRL-u był świętem szczególnym – pełnym oficjalnych przemówień, propagandowych akcentów, ale i…

Czytaj więcej

Jaki prezent kupić dla miłośniczki matchy? Sprawdź, co warto podarować!

Dlaczego miłośniczka matchy zasługuje na wyjątkowy prezent? Miłośniczka matchy to osoba, która z reguły żyje w…

Czytaj więcej